Testosteron Düşüklüğü: Erkek Sağlığının Görünmez Yüzü

Testosteron erkeklerde temel cinsiyet hormonu olarak bilinir. Ancak sadece cinsel işlevler üzerinde değil; kas gücü, enerji seviyesi, kemik yoğunluğu, ruh hali ve metabolizma üzerinde de doğrudan etkilidir.

Vücutta en yüksek seviyesine 20'li yaşlarda ulaşan testosteron, 30 yaşından itibaren her yıl ortalama %1-2 oranında düşmeye başlar. Bazı erkeklerde bu düşüş hızlanarak "hipogonadizm" adı verilen tıbbi bir duruma dönüşebilir.

Sabah yapılan kan testinde total testosteron seviyesi 300 ng/dL'nin altındaysa ve kişi yorgunluk, depresyon, cinsel isteksizlik gibi semptomlar yaşıyorsa bu durum "testosteron düşüklüğü" olarak tanımlanır. Ancak sadece total değer yeterli değildir. Serbest testosteron düzeyi, SHBG (seks hormon bağlayıcı globülin), LH ve FSH gibi hormonlarla birlikte değerlendirilmelidir.

Testosteron üzerinde etkili olanlar sadece tansiyon ve kolesterol ilaçları değildir. Bazı antibiyotikler (örneğin ketokonazol), opioid ağrı kesiciler (morfin, tramadol), SSRI tipi antidepresanlar ve kortizon içeren ilaçlar da testosteron üretimini baskılayabilir. Uzun süreli kullanımlarda bu ilaçların hormon düzeyleri takip edilmelidir.

Her düşük testosteron değeri tedavi gerektirmez. Ancak kişinin yaşam kalitesinde belirgin bir düşüş varsa, doktor kontrolünde testosteron replasman tedavisi (enjeksiyon, jel, bant) gündeme gelebilir. Tedavideki asıl amaç hormon değerini düzeltmek değil, yaşam kalitesini iyileştirmektir.

Testosteron düşüklüğü erkek sağlığında genellikle göz ardı edilir. Oysa yorgunluk, kas kaybı, ruhsal dalgalanmalar gibi belirtilerle gelen erkeklerde hormon düzeyleri mutlaka incelenmelidir.

Ayrıca kullanılan ilaçların hormon dengesi üzerindeki etkisi de göz önünde bulundurulmalı; gerekirse doz ve ilaç seçimi yeniden planlanmalıdır.

Cinsel istekte azalma her zaman testosteron eksikliğiyle açıklanamaz. Stres, depresyon, uyku bozuklukları, partner sorunları ve diğer hastalıklar da libido üzerinde belirleyicidir. Testosteron düşüklüğü tanısı koyarken sadece cinsel belirtiler değil, genel fiziksel ve ruhsal belirtiler de dikkate alınmalıdır.

Tansiyon, kolesterol, şeker gibi kronik hastalıkları olan erkekler hem bu hastalıkların kendisinden hem de kullanılan ilaçlardan dolayı testosteron düzeyinde belirgin düşüş yaşayabilir. Ayrıca yaşla birlikte hem kas kütlesi azalır hem de testosteron üretimi yavaşlar. Bu durum da "erkek menopozu" olarak bilinen andropoz belirtilerini tetikler.

Statin grubu ilaçlar (atorvastatin, rosuvastatin, simvastatin) kolesterolü düşürürken testosteron seviyesini de baskılayabilir. Çünkü testosteronun ham maddesi kolesteroldür. Ancak bu etki her hastada belirgin değildir. Atorvastatin gibi karaciğerden metabolize olan statinler testosteron sentezini bir miktar azaltabilirken; ezetimibe gibi bağırsak emilimini engelleyen kolesterol ilaçları bu etkiyi göstermeyebilir. Yani ilacın etken maddesi ve etki yeri belirleyici faktördür.

Evet, bazı tansiyon ilaçları testosteron (erkeklik hormonu) seviyesini dolaylı olarak düşürebilir. Özellikle beta blokerler (örneğin: metoprolol), hem cinsel istekte azalma hem de sertleşme sorunlarına neden olabilir. Sık kullanılan ACE inhibitörleri (örneğin: enalapril) ve kalsiyum kanal blokerleri (örneğin: amlodipin) de bu etkiyi gösterebilir. Bazı tansiyon ilaçları vücuttan çinko atılmasına neden olur. Çinko eksikliği de testosteron üretimini azaltır. Eğer "tansiyonum için kullandığım ilaçlar bana iyi geldi ama bir süredir kendimi halsiz, isteksiz hissediyorum" diyorsanız, bu ilaçların etkisi olabilir. Bu durumda ilacı kendiliğinizden bırakmak yerine, doktorunuza danışarak hormon testi yaptırmanız faydalı olur.

Aynı tansiyon ya da kolesterol ilacını kullanan iki kişi, farklı yan etkiler yaşayabilir. Bunun nedeni vücudun ilaçları işleme biçimidir. Karaciğerde bazı özel "temizleyici" enzimler bulunur. Bu enzimler, ilacı parçalayarak vücuttan atılmasını sağlar. Ama her insanda bu enzimler farklı çalışır. Kimi ilacı çok hızlı parçalar, kimi ise yavaş. Yavaş parçalanan ilaçlar vücutta daha uzun kalır ve hormon dengesini daha fazla etkileyebilir. Ayrıca bazı kişilerde SHBG adı verilen bir protein fazla üretildiğinde, vücuttaki aktif testosteron seviyesi düşer. Yani yalnızca toplam hormon miktarı değil, vücudun onu nasıl kullandığı da önemlidir.

- Aşırı kilo testosteronu nasıl baskılıyor?

- Verilen kilolar hormonları nasıl etkiliyor?

- Et yemek mi soya mı?

- Hangi besinler, hangi yaşta destek olur?