Kansızlık: Çocuk, Kadın ve Yaşlılarda Görülen Önemli Bir Sağlık Sorunu

Anemi, halk arasında kansızlık olarak bilinen ve özellikle çocuk, kadın ve yaşlı bireylerde görülen önemli bir sağlık sorunudur. Ancak, toplumda bu konuda yeterli düzeyde farkındalık bulunmamaktadır. LÖSEV Başkanı, Pediatrik Hematolog ve Onkolog Dr. Üstün Ezer, yaygın görülen ancak yeterince bilinmeyen bu sinsi sorunun, çocukların tüm hayatını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunarak önemli bilgiler aktardı.

Kanın yapıldığı yer kemik iliğidir. Kemik iliğinden çıkan temel kan hücreleri kırmızı (alyuvarlar), beyaz (akyuvarlar) ve kanamayı durduran trombositlerdir. Alyuvarlar (eritrositler), birkaç damla kanda 4-5 milyon adet bulunur ve yaklaşık 120 gün ömürleri vardır. Kana kırmızı rengini veren alyuvarlar, oksijen taşıyan hemoglobin içerir. Hemoglobinin yapısında demir bulunur. Vücutta demir eksikliği anemiyi (kansızlık) tetikler. Bu durum, organlara ve hücrelere yeterli oksijen taşınamamasına neden olarak birçok önemli sağlık sorununa yol açar. Demir eksikliğinin başlıca nedeni, besinlerle yetersiz demir alımıdır. Bazı vitamin eksiklikleri, bağırsak problemleri, kanama hastalıkları ve nadiren lösemi de kansızlık nedenleri arasındadır.

Yapılan geniş çaplı taramalarda, her iki çocuktan birinde (%50) demir eksikliği anemisi tespit edilmektedir. Ülke genelinde ne yazık ki şu durumlar yaygındır:

1- Demir açısından zengin olmayan ve yetersiz beslenme yaygındır. Örneğin, ekmek, makarna, bulgur ve unlu gıdalarla ağırlıklı beslenen çocuklarda ciddi anemiler görülebilmektedir.

2- Özellikle paketli gıdalar ve gazlı içecekler gibi demir emilimini engelleyen kimyasal katkı maddeleri içeren ürünleri çok tüketen çocuklarda da anemiye rastlanmaktadır.

Çocuğunuzda halsizlik ve çabuk yorulma, okul başarısında düşüş, derslerde öğrenmede zorluk ve çabuk unutma gibi sorunlar, bebeklik çağında gelişim geriliği, iştahsızlık, solukluk ve uykuya eğilim varsa mutlaka kan sayımı yaptırarak anemi olup olmadığını öğrenmeniz önerilir.

Doğru bir anamnez (hastalık öyküsü) alımı, beslenme alışkanlıklarının sorgulanması, deneyimli bir doktor muayenesi ve basit bir tam kan sayımı testi ile anemi kolaylıkla teşhis edilebilir. Çocuklarda yaşa göre hemoglobin değeri 12-14 gr/dl, eritrosit sayısı ise 4 milyonun üzerinde olmalıdır. Bu değerlerin altındaki ölçümler kansızlığa işaret edebilir.

Depo demiri (ferritin), hücrelerde depolanan demirdir. Alyuvarlara demir gerektiğinde depo demiri kullanılır. Anemi teşhisi için gerekirse ferritin seviyelerine de bakılabilir. Şüphelenilen durumlarda ek testler de yapılabilir.

Demir açısından zengin yiyecekler arasında kırmızı et, yumurta sarısı, balık, yeşil yapraklı sebzeler, üzüm, pekmez, üzüm suyu, tüm baklagiller (özellikle yeşil mercimek), fındık, fıstık gibi kuruyemişler ve ezmeleri bulunur.

Demirden zengin gıdalarla kalsiyum içeren süt ve süt ürünlerinin birlikte tüketilmesi önerilmez. Ayrıca kahve (kafein), çay, gazlı ve asitli içecekler doğal demirin emilimini engelleyerek kronik kansızlığa yol açabilir.

LÖSANTE hastanesindeki hematoloji uzmanları, bebek ve çocuklarda hem demir eksikliği anemisinin önlenmesi hem de tedavisi için genellikle yukarıda belirtilen demirden zengin gıdalarla yoğun beslenmeyi önermektedir. Bebeklerde uzun süre anne sütü verilmemesi ve ek gıdaya geçilmesi tavsiye edilmektedir. Demir emilimini C vitamini artırdığı için, demirden zengin beslenme sonrası portakal, limon suyu, mandalina gibi doğal C vitamini içeren besinler önerilmektedir. Zorunlu olmadıkça ilaç kullanımından kaçınılmaktadır. Demir içeren ilaçlar karın ağrısı, bulantı, kusma gibi tahriş edici yan etkiler yapabilir. Ağır anemiler dışında ilaç yazmaktan kaçınılmakta, yakın takip ve doğru beslenme ile ilerlenmektedir.