Kadınların korkulu rüyası rahim ağzı kanserine yol açan HPV'ye karşı aşı ile toplumsal bağışıklık sağlanabilir mi?

Dünya genelinde görülen 660 bin rahim ağzı kanseri vakasının en az yüzde 95'i Human Papilloma Virüsü (HPV) kaynaklıdır. ABD'de gerçekleştirilen bir çalışma, ülkedeki devam eden aşı programlarının oldukça büyük bir etki yarattığını ortaya koydu.

ABD'de ergenlik çağındaki kız ve erkek çocuklara uygulanan aşı o kadar başarılı oldu ki, ülkede rahim ağzı kanserine neden olan virüse karşı **sürü bağışıklığı**na ulaşmak artık mümkün görünmektedir. Ancak toplumun HPV'ye karşı bu direncinin devam etmesi, ülkenin yüksek aşılama oranlarını sürdürebilmesine bağlıdır.

**HPV**, dünyanın en sık görülen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonudur ve bu virüsün yüzlerce tipinden bazılarına karşı aşılar yaklaşık yirmi yıldır mevcuttur. Günümüzde ABD'de rahim ağzı kanserlerinin yüzde 90'ından sorumlu olan dokuz HPV tipine karşı koruma sağlayan **"dokuz bileşenli"** bir aşı kullanılmaktadır. Diğer ülkelerde ise iki veya dört türe yönelik aşılar tercih edilmektedir.

JAMA Pediatrics dergisinde yayımlanan bir araştırma, ABD'de uygulanan kapsamlı HPV aşılama programının sadece aşılanan kişilerde değil, aynı zamanda **aşılanmamış kadınlarda** da rahim ağzı kanseri vakalarında büyük düşüşler sağladığını gösterdi.

New York'taki Albert Einstein Tıp Fakültesi'nden araştırmacı **Jessica Kahn**, "Çalışmamız, yüksek aşılama oranları ve cinsiyet nötr bir aşılama stratejisi, yani hem erkek hem de kız çocuklarının aşılanması şartlarında, rahim ağzı kanserine yol açan HPV'ye karşı sürü bağışıklığına dair kanıtlar sunmaktadır" açıklamasını yaptı.

Kahn'ın araştırmasında HPV enfeksiyonu açısından yüksek risk taşıyan bir kadın grubu yer aldı. Bu grubun yaklaşık yüzde 80'i iki veya daha fazla erkek partnerle cinsel ilişkiye giren ve yarısından fazlasına cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon (CYBE) teşhisi konan kadınlardı.

Yaklaşık 20 yıllık verilerin analizi, aşı sayesinde HPV'nin bulaşmasının önemli ölçüde azaldığını gösterdi. Örneğin, iki türe karşı koruma sağlayan bivalan aşıların uygulandığı vakalarda bulaşmada yüzde 98 oranında azalma kaydedildi.

Ayrıca, araştırma grubunun cinsel davranışlarında neredeyse hiç değişiklik olmaması, enfeksiyon oranlarının düşmesinde HPV aşılarının belirleyici rol oynadığını ve bu etkinin aşılanmamış kadınları da kapsadığını ortaya koydu.

Bu bulgular ABD'de hastalığa karşı sürü bağışıklığının mümkün olabileceğini gösterdi, ancak Kahn, bundan kesin olarak emin olmanın imkânsız olduğunu da belirtti:

"HPV'nin tamamen ortadan kalktığını söyleyebileceğimiz sabit bir nokta bulunmamaktadır. Çünkü sürü koruması dinamiktir; aşılama oranları düşerse, bireyler HPV'ye karşı daha duyarlı hale gelirse veya bulaş dinamikleri değişirse bu koruma zayıflayabilir."

Rahim ağzı kanseri, kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türüdür ve ölümlerin büyük bir kısmı düşük ve orta gelirli ülkelerde görülmektedir.

HPV'nin rahim ağzı kanserine yol açtığı ilk olarak 1983 yılında Alman bilim insanı **Harald zur Hausen** tarafından keşfedildi. Bu buluş, 2008 yılında Nobel Tıp Ödülü'nün ortak sahibi olmasını sağladı.

Aktif cinsel yaşamı olan kişilerin çoğu, hayatlarının bir döneminde en az bir kez HPV ile enfekte olur, ancak genellikle hiçbir belirti yaşamaz. Virüs çoğu zaman ciltte, ayaklarda, ellerde, boğazda ve genital bölgede siğil benzeri, çoğunlukla zararsız büyümeler oluşturur.

Ancak bazı HPV tipleri sağlıklı hücrelere yerleşerek onların işleyişini bozabilir ve bu yolla rahim ağzındaki hücrelerde kansere dönüşebilir.

Avustralyalı araştırmacılar tarafından geliştirilerek 2000'lerde kullanıma sunulan **Gardasil** adlı aşı sonrasında rahim ağzı kanseri oranlarında göreceli bir düşüş yaşanmıştı. Bu aşı, HPV'yi önleyebilen ilk aşı grubunun öncüsü oldu.

Günümüzde mevcut HPV aşıları genellikle 9-14 yaş arası kız çocuklarına uygulanmaktadır. ABD'de olduğu gibi bazı ülkelerde ise bu yaş grubundaki erkek çocuklarına da aşı yapılmakta ve böylece toplumda daha kapsamlı bir koruma sağlanmaktadır.

**Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)** ise rahim ağzı kanserini bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarmayı hedeflemektedir.

Bu stratejiye göre, dünya genelinde kız çocuklarının yüzde 90'ının 15 yaşına kadar aşılanması, kadınların en az yüzde 70'inin 35 ve 45 yaşlarında rahim ağzı kanseri taramasından geçmesi ve kanser teşhisi konan kadınların yüzde 90'ının tedavi alması öngörülmektedir.

DSÖ'nün hesaplamalarına göre bu hedeflere ulaşılması, önümüzdeki yıllarda 74 milyon yeni rahim ağzı kanseri vakasını önleyebilir.

İsveç'te 1,6 milyondan fazla kız çocuğu ve kadın üzerinde yapılan bir araştırma da aşı yaptıranlarda rahim ağzı kanseri vakalarının, hiç aşı olmamış olanlara kıyasla neredeyse yarı yarıya azaldığını ortaya koymuştu.

Araştırmanın baş yazarı ve İsveç'teki **Karolinska Enstitüsü**'nden epidemiyolog **Jiayao Lei**, DW'ye yaptığı değerlendirmede, ABD'deki çalışmanın sonuçlarının şaşırtıcı olmadığını belirterek "Bu gerçekten güçlü bir kanıt çünkü özellikle aşılanmamış kadınlar için aşının sağladığı **dolaylı koruma**yı gösteriyor" dedi.

Lei ayrıca aşının **ergenlik döneminde** yapılmasının HPV enfeksiyonuna karşı daha güçlü koruma sağladığını ve **tek dozun bile etkili olabildiği**ni vurguladı. Küçük yaşta aşılananların daha güçlü bir korumaya sahip olduğunu belirten Lei, herhangi bir dozla erken yaşta yapılan aşılarda benzer bir etkinlik görüldüğünü, buna karşılık 20 yaşından sonra aşılananlarda daha yüksek dozların daha iyi koruma sağladığını ifade etti.

Bu durum özellikle aşılama programlarını yeni başlatan ülkeler için büyük önem taşımaktadır. **Pakistan** kısa süre önce 9-14 yaş arası kız çocukları için HPV aşılama programına başladı; **Gana** ise bu yaş grubuna yönelik aşılamalara ekim ayında başlamayı planlamaktadır.

Bununla birlikte çeşitli zorluklar da sürmektedir. Pakistan'da özellikle aşının kısırlığa yol açtığı yönündeki asılsız iddiaları yaymaya çalışan yanlış bilgilendirme kampanyalarıyla mücadele edilmektedir. Buna rağmen, ülkenin sağlık bakanlığına göre şu ana kadar dokuz milyon kız çocuğu aşılanmış ve toplamda yaklaşık 13 milyon kızın aşılanması hedeflenmektedir.

Küresel ölçekte artan **aşı karşıtlığı** ve azalan aşı kabulü ise HPV kaynaklı rahim ağzı kanseri gibi hastalıkların kontrol altına alınması ve hatta tamamen ortadan kaldırılması önünde önemli bir engel oluşturmaktadır. Aşılama programlarının aksaması, sağlık sistemlerindeki krizler, aşıya erişimdeki eşitsizlikler ve yanlış/yanıltıcı bilgilerin yol açtığı tereddütler, kanserle mücadelede ciddi bir bariyer yaratmaktadır.

Albert Einstein Tıp Fakültesi'nden Jessica Kahn ise "Aşı son derece etkili, ama yalnızca gerçekten uygulanırsa" diyerek tartışmalara son noktayı koymaktadır.