HPV Aşısı Sayesinde Rahim Ağzı Kanserine Karşı Sürü Bağışıklığı Elde Edilebilir mi?

Dünya çapındaki 660 bin rahim ağzı kanseri vakasının en az %95'i **Human Papilloma Virüsü (HPV)** kaynaklıdır. ABD'de gerçekleştirilen bir araştırma, bu ülkedeki süregelen aşılama programlarının muazzam etkisini gözler önüne serdi.

ABD'de ergenlik çağındaki kız ve erkek çocuklara uygulanan aşı, rahim ağzı kanserine neden olan virüse karşı **sürü bağışıklığına** ulaşmayı mümkün kılacak kadar başarılı oldu. Toplumun HPV'ye karşı gösterdiği bu direncin devam etmesi, ülkenin yüksek aşılama oranlarını muhafaza etmesine bağlıdır.

**HPV**, dünyanın en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyonudur ve bu virüsün yüzlerce türünden bazılarına karşı aşılar yaklaşık yirmi yıldır mevcuttur. Günümüzde ABD'de rahim ağzı kanserlerinin %90'ından sorumlu olan dokuz HPV türüne karşı koruma sağlayan **"dokuz bileşenli"** bir aşı kullanılırken, diğer ülkelerde iki ya da dört türe yönelik aşılar tercih edilmektedir.

JAMA Pediatrics dergisinde yayımlanan bir araştırma, ABD'deki kapsamlı HPV aşılama programının sadece aşılanan kişilerde değil, **aşılanmamış kadınlarda da** rahim ağzı kanseri vakalarında önemli düşüşler sağladığını gösterdi.

New York'taki Albert Einstein Tıp Fakültesi'nden araştırmacı **Jessica Kahn**, "Çalışmamız, yüksek aşılama oranları ve cinsiyet nötr bir aşılama stratejisi, yani hem erkek hem de kız çocuklarının aşılanması koşullarında, rahim ağzı kanserine yol açan HPV'ye karşı **sürü bağışıklığına** dair kanıtlar sunmaktadır" açıklamasını yaptı.

Kahn'ın araştırması, HPV enfeksiyonu açısından yüksek risk taşıyan bir kadın grubunu kapsıyordu. Bu grubun yaklaşık %80'i iki veya daha fazla erkek partnerle cinsel ilişkisi olan ve yarısından fazlasına **cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon (CYBE)** teşhisi konan kadınlardı.

Yaklaşık 20 yıllık verilerin analiziyle aşı sayesinde HPV'nin bulaşmasının kayda değer ölçüde azaldığı belirlendi. Örneğin, iki türe karşı koruma sağlayan bivalan aşıların uygulandığı vakalarda bulaşmada %98 oranında düşüş kaydedilmiştir.

Araştırma grubunun cinsel davranışlarında neredeyse hiçbir değişiklik olmaması, enfeksiyon oranlarının düşmesinde HPV aşılarının belirleyici bir rol oynadığını ve bu etkinin **aşılanmamış kadınları da içine aldığını** ortaya koydu.

Bu bulgular, ABD'de hastalığa karşı sürü bağışıklığının elde edilebileceğini gösterse de, Kahn bu durumdan kesin olarak emin olmanın imkânsız olduğunu da vurguladı:

"HPV'nin tamamen ortadan kalktığını söyleyebileceğimiz sabit bir nokta yoktur. Çünkü **sürü koruması dinamiktir**; aşılama oranları düşerse, bireyler HPV'ye karşı daha hassas hale gelirse veya bulaş dinamikleri değişirse bu koruma zayıflayabilir."

Rahim ağzı kanseri, kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türüdür ve ölümlerin büyük çoğunluğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşanmaktadır.

HPV'nin rahim ağzı kanserine neden olduğu ilk kez 1983 yılında Alman bilim insanı **Harald zur Hausen** tarafından keşfedildi. Bu buluş, 2008 yılında Nobel Tıp Ödülü'nü ortak kazanmasını sağladı.

Aktif cinsel yaşama sahip kişilerin çoğu, hayatlarının bir döneminde en az bir kez HPV ile enfekte olur ancak genellikle hiçbir belirti yaşamaz. Virüs çoğunlukla ciltte, ayaklarda, ellerde, boğazda ve genital bölgede siğil benzeri, genellikle zararsız büyümeler oluşturur.

Fakat bazı HPV tipleri sağlıklı hücrelere yerleşerek işleyişlerini bozabilir ve bu şekilde rahim ağzındaki hücrelerde **kansere dönüşebilir**.

Avustralyalı araştırmacılar tarafından geliştirilip 2000'lerde kullanıma sunulan **Gardasil** adlı aşı sonrasında rahim ağzı kanseri oranlarında nispeten düşüş yaşanmıştır. Bu aşı, HPV'yi önleyebilen ilk aşı grubunun öncüsü oldu.

Günümüzde mevcut HPV aşıları genellikle 9-14 yaş arası kız çocuklarına uygulanmaktadır. ABD'de olduğu gibi bazı ülkelerde ise bu yaş grubundaki **erkek çocuklarına da aşı yapılarak** toplumda daha kapsamlı bir koruma sağlanmaktadır.

**Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)**, rahim ağzı kanserini bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarmayı hedeflemektedir.

DSÖ'nün stratejisi, dünya genelinde kız çocuklarının **%90'ının 15 yaşına kadar aşılanması**, kadınların en az **%70'inin 35 ve 45 yaşlarında taramadan geçmesi** ve kanser teşhisi konan kadınların **%90'ının tedavi almasını** öngörmektedir.

DSÖ'nün hesaplamasına göre bu hedeflere ulaşılması, önümüzdeki yıllarda **74 milyon** yeni rahim ağzı kanseri vakasını önleyebilir.

İsveç'te 1,6 milyondan fazla kız çocuğu ve kadın üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma da, aşı yaptıranlarda rahim ağzı kanseri vakalarının, hiç aşı olmamış olanlara kıyasla neredeyse **yarı yarıya azaldığını** ortaya koymuştu.

Araştırmanın baş yazarı ve İsveç'teki Karolinska Enstitüsü'nden epidemiyolog **Jiayao Lei**, ABD'deki çalışmanın sonuçlarının şaşırtıcı olmadığını belirterek "Bu gerçekten güçlü bir kanıt çünkü özellikle **aşılanmamış kadınlar için aşının sağladığı dolaylı korumayı** gösteriyor" dedi.

Lei ayrıca aşının **ergenlik döneminde yapılmasının** HPV enfeksiyonuna karşı daha güçlü koruma sağladığını ve **tek dozun bile etkili olabileceğini** vurguladı. Küçük yaşta aşılananların daha güçlü bir korumaya sahip olduğunu belirten Lei, herhangi bir dozla erken yaşta yapılan aşılarda benzer bir etkinlik görüldüğünü, buna karşılık 20 yaşından sonra aşılananlarda daha yüksek dozların daha iyi koruma sağladığını ifade etti.

Bu durum, özellikle aşılama programlarını yeni başlatan ülkeler için büyük önem taşımaktadır. **Pakistan** kısa süre önce 9-14 yaş arası kız çocukları için HPV aşılama programına başladı; **Gana** ise bu yaş grubuna yönelik aşılamalara Ekim ayında başlamayı planlamaktadır.

Bununla birlikte çeşitli zorluklar da sürmektedir. Pakistan'da özellikle aşının **kısırlığa yol açtığı yönündeki asılsız iddiaları** yaymaya çalışan yanlış bilgilendirme kampanyalarıyla mücadele edilmektedir. Buna rağmen, ülkenin sağlık bakanlığına göre şu ana kadar dokuz milyon kız çocuğu aşılanmış olup, toplamda yaklaşık 13 milyon kızın aşılanması hedeflenmektedir.

Küresel ölçekte artan **aşı karşıtlığı** ve azalan aşı kabulü ise HPV kaynaklı rahim ağzı kanseri gibi hastalıkların kontrol altına alınması ve hatta tamamen ortadan kaldırılması önünde önemli bir engel oluşturmaktadır. Aşılama programlarının aksaması, sağlık sistemlerindeki krizler, aşıya erişimdeki eşitsizlikler ve yanlış/yanıltıcı bilgilerin yol açtığı tereddütler, kanserle mücadelede ciddi bir bariyer yaratmaktadır.

Albert Einstein Tıp Fakültesi'nden Jessica Kahn ise "Aşı son derece etkili, ama yalnızca **gerçekten uygulanırsa**" diyerek tartışmalara son noktayı koymaktadır.