Türkiye, Irak'a Ait Altı Çivi Yazılı Kil Tableti Törenle İade Etti

Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Gökhan Yazgı ile Irak'ın Ankara Büyükelçisi Majid Abdulreda Hassan Al-Lachmawi'nin katılımıyla Cumhuriyet Müzesi'nde eserlerin teslim töreni düzenlendi.

Yazgı, törendeki konuşmasında, Türkiye'nin kendi kültürel mirasına gösterdiği özeni, diğer milletlerin tarihi ve kültürel değerlerine karşı da aynı duyarlılıkla sürdürdüğünü ifade etti.

Bilimsel verilerle Irak kökenli olduğu belirlenen altı çivi yazılı kil tabletin ait olduğu topraklara iade edildiğini belirten Yazgı, kültür varlıklarının köken ülkeye iadesi sürecinde Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Irak makamlarıyla temasa geçilerek bilgi ve belgelerin paylaşıldığını dile getirdi.

Gökhan Yazgı, Iraklı yetkililerin sürece büyük bir hassasiyetle yaklaştığını ve kendi uzmanlarının katkılarıyla iadeye destek sağladığını belirtti. Bugün iadesi gerçekleşen tabletlerin eski Akad, 3. Ur ve eski Babil dönemlerine ait olduğunu, içerikleri, yazı stilleri ve kullanılan terminolojinin Güney Irak'taki merkezlerle doğrudan ilişkili olduğunu kaydetti. Bu tabletlerin, gündelik işlemlerden rahip listelerine ve değerli eşya kayıtlarına kadar pek çok bilgi sunan, bilimsel ve kültürel açıdan eşsiz belgeler olduğunu ifade etti.

Türkiye'nin, UNESCO'nun 1970 ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1483 ve 2199 sayılı kararlarıyla tam uyum içinde hareket ettiğini belirten Yazgı, bu kararların savaş ve yasa dışı yollarla kültürel varlıkların kaçırılmasına karşı alınacak önlemleri net şekilde ortaya koyduğunu vurguladı.

Yazgı, kültür varlıklarının yasa dışı dolaşımıyla mücadelenin sadece ulusal mevzuatlarla değil, uluslararası toplumun ortak iradesi ve işbirliği ile mümkün olabildiğini belirtti. Bugünkü iadenin, iyi niyetli bir jestten öte uluslararası hukukun ve kültürel sorumluluğun bir yansıması olduğunu ifade etti. Bu kapsamda 2010'da 4 eser, 2019'da 81 eser, 2022'de 6 eser ve 2025'te 6 adet tabletle Türkiye'nin Irak'a iade ettiği kültür varlığı sayısının 97'ye ulaştığını söyledi.

Bakan Yardımcısı Yazgı, Dışişleri Bakanlığına, Irak makamlarına, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi ve İstanbul Arkeoloji Müzesi çalışanları ile uzmanlarına emekleri için teşekkür etti.

Bu eserlerin iadesinin, bir vatandaş tarafından gönüllü bir teslimiyetle gerçekleştiğini belirten Yazgı, kültürel mirasımıza sahip çıkma bilincindeki vatandaşların bu hassasiyetinin çok önemli olduğunu ifade etti. İadenin Türkiye ile Irak arasındaki kültürel işbirliğini daha da güçlendirmesini diledi.

Irak'ın Ankara Büyükelçisi Majid Abdulreda Hassan Al-Lachmawi de Irak'a ait eserlerin başarılı şekilde iadesine yönelik işbirliği ve desteklerinden dolayı Türkiye'ye teşekkür etti.

Eserlerin Irak'a iadesini bir jest olarak nitelendiren Lachmawi, bunun Türkiye ile Irak'ın kültürel mirasın korunması ve yasa dışı tarihi eser kaçakçılığıyla mücadele konusundaki ortak kararlılığını yansıttığını vurguladı.

Lachmawi, bu kıymetli eserlerin iadesinin, yalnızca Irak'ın tarihi mirasına bir katkı olmadığını, aynı zamanda ikili ilişkileri geliştirmeye devam eden dostluk ve karşılıklı saygı ruhunun bir göstergesi olduğunu belirtti.

Ortak çıkar alanlarında Türkiye ile işbirliğini sürdürmeyi dört gözle beklediklerinin altını çizen Lachmawi, Türkiye'nin Irak'ın kültürel mirasının korunması ve yeniden kazanılması yönündeki çabalarını oldukça değerli bulduklarını vurguladı.

Gönüllü bir koleksiyoner tarafından iade edilen ve İstanbul Arkeoloji Müzesi uzmanlarının bilimsel incelemeleriyle Irak'a ait olduğu belirlenen, MÖ 24-18. yüzyıllara tarihlenen 3. Ur, eski Akad ve eski Babil dönemlerine ait eserler, ekonomik, idari ve dini içerikler barındırıyor.

Tabletlerden birinin, MÖ 22-21. yüzyıllara tarihlenen 3. Ur Dönemi'ne ait olduğu ve Sümer alfabesiyle yazıldığı tespit edildi. Tabletin, çoğunlukla rahip isimlerinden oluşan bir liste içerdiği ve yazım tarzı ile kullanılan terimlerin Umma gibi Güney Irak merkezlerine işaret ettiği belirlendi.

Bir diğer tablette ise MÖ 24-23. yüzyıllara tarihlenen eski Akad dönemine ait yazı sistemiyle koyun ve keçi türlerinin sıralandığı ve bu hayvanlar için yapılan ödemelerin kayıt altına alındığı yer alıyor. Söz konusu metin, iktisadi bir belge örneği olarak değerlendiriliyor.

Gündelik işlemler için düzenlenmiş başka bir tablet ise 3. Ur Dönemi Kralı Ibbi-Sin'in hüküm sürdüğü yıllara (MÖ 21. yüzyıl) tarihlendiriliyor. Yazı biçimi ve içerik, dönemin tipik idari belgeleriyle benzerlik gösteriyor.

Eserlerin analiz ve tarihsel sınıflandırması, Prof. Dr. Selim Ferruh Adalı tarafından gerçekleştirildi.