Selçuk Küpçük, Yakın Dönem Tarihini İnceleyerek "Türk Sinemasında Politik Milliyetçilik" Adlı Eserini Yazdı

Selçuk Küpçük'ün, başta "İstanbul/Mona Roza" olmak üzere 1990'lı yıllardan bugüne yaptığı birçok şarkısı büyük beğeni topladı ve çok sayıda albüme imza attı.

Uzun yıllardır edebiyat ve düşünce dergilerinde yazılar kaleme alan Küpçük, yüksek lisans tezi olan "Türk Sinemasında Politik Milliyetçilik" eserini Loras Yayınları aracılığıyla okurların ve araştırmacıların ilgisine sundu.

Küpçük, bu yıl ayrıca Hece Yayınları'ndan "Edebiyat Dergileri Atlası"nı yayımladı. Son 45 yılın edebi tarihini yansıtan bu çalışma, 1980'den bugüne kadar yayımlanmış ve kapanmış edebiyat dergilerini inceliyor.

Kaleme aldığı eserlere ilişkin açıklamalarda bulunan Küpçük, "Türk Sinemasında Politik Milliyetçilik" kitabının çıkışından önce çeşitli dergilerde sinema üzerine metinler yayımladığını belirtti. Yaklaşık 24 yıllık özel bir arkadaş grubuyla bir dönem her hafta düzenli olarak sinema filmleri izleyip yorumladıklarını ve daha sonra sinema üzerine yüksek lisans yaptığını dile getirdi. Kitabının, tez çalışmasının yeniden yazılmasıyla ortaya çıktığını ifade etti.

Selçuk Küpçük, temel olarak "toplumsal bellek" üzerine çalıştığını söyledi. 2012 yılında yayımlanan "Yüzleşmenin Kişisel Tarihi"nin bir gençlik hareketi üzerinden yakın dönem Türkiye okuması olduğunu, "Modern Türk Şiirinde Bellek Arayışı"nın 27 Mayıs darbesinden günümüze şiir ve siyaset ilişkisine odaklandığını belirtti. "Aşk ve Teselli" kitabının ise müzik üzerinden Türkiye'yi anlama çabası olduğunu aktardı. Ayrıca, bu yıl Hece Yayınları'ndan çıkan 700 sayfayı aşkın "Edebiyat Dergileri Atlası"nın, 1980'den günümüze yayımlanmış ve kapanmış, ana damarı temsil eden yaklaşık 90 derginin öyküsünü içerdiğini belirtti. Küpçük, tüm bu çalışmaların aslında Türkiye'yi anlama çabası olduğunu ifade etti.

"Türk Sinemasında Politik Milliyetçilik" tezinin de aslında bir bellek çalışması olduğuna dikkat çeken Küpçü, Türk sinemasına dair tarih yazımında eksik kalan ya da görülmek istenmeyen bir boşluğu tamamladığını düşündüğünü aktardı. Farklı ideolojik yaklaşımlara sahip olsalar da Türk sinemasının inşa sürecinde 1960'lardan itibaren çeşitli arayışlar içinde olduğunu belirtti. Ulusal, devrimci, milli sinema tanımlamaları etrafında şekillenen ve özellikle 1970'lerde yoğunlaşan bu arayışlar içerisinde politik milliyetçi aklın ne yaptığı konusunda neredeyse hiçbir bilginin olmadığını ifade etti. Bu soruyu sorarak çalışmaya başladığını, yani 1970'lerden itibaren devrimci ve İslamcı ideolojik katmanlar sinema üzerine tartışırken dönemin en etkili politik mahfillerinden ülkücü milliyetçi hareketin ne yaptığını araştırdığını söyledi. Bilgilere ulaştıkça, bu mahfilin sinema çalışmalarının görülmek istenmediği, Türk sinema tarihi yazımı açısından bunun bir boşluk oluşturduğu ve verilen ideolojik yazım önyargıları nedeniyle birçok belge olmasına rağmen özellikle yok sayıldığı kanaatinin oluştuğunu belirtti.

Küpçü, Ülkü Ocaklarının sanat birimi gibi çalışan Töre Müzik Folklor Eğitim Derneğinden (TÖMFED) bahsederek, derneğin 1970'lerde Türk sağının en gösterişli sanat kurumu olduğunu ifade etti.

Dernekte gençlere folklor, müzik, tiyatro, fotoğrafçılık ve sinema eğitimi verildiğini kaydeden Küpçü, derneğin ülke içinde ve dışında konser organizasyonları düzenlediğini, hem piyasa hem de TRT sanatçılarını bu konserlere götürdüğünü belirtti. Almanya'dan özel cihazlar getirtilerek Ankara'da birden fazla mekânda montaj ve ses kayıt stüdyoları kurulduğunu dile getirdi. Sinema çalışmalarının başında Oğuzata Altaylı isminin yer aldığını, onun 1960'ların sonundan 1980'lerin başına kadar milliyetçi, ülkücü gazete ve dergilerde sinema yazıları kaleme alan ve bu açıdan öncü bir isim olduğunu vurguladı. Örneğin, 1976'da Ankara'da "Milli Ülkücü Sinema Cephesi Bildirisi" yayımladıklarını, bu metnin çok güçlü olmasa da sinema tarihi açısından önemli olduğunu ifade etti. Türk Ocağında bir hafta sinema günleri düzenlediklerini, her gün Ortadoğu ve Millet gazetelerinde müstakil sinema sayfaları olduğunu ve burada yazan isimlerin daha sonra yönetmen olarak karşılarına çıktığını, İsmail Güneş ve bu yıl kaybedilen Osman Sınav gibi isimleri örnek gösterdi.

Selçuk Küpçü, ülkücü hareket içerisinde 1970'lerde sinema yapmak isteyen iki grup olduğunu belirtti. Birincisi Ankara'da Oğuzata Altaylı'nın merkezindeki grup. Diğeri ise ideolojik gerekçelerle İstanbul'da Milli Türk Talebe Birliği'nden ayrılan Mehmet Kılıç ve Tufan Güner. Bu grup, 1970'li yılların MHP tezlerine çok uyan "Güneş Ne Zaman Doğacak" filmini çekti. Ankara'daki ekip ise Bahaeddin Özkişi'nin "Köşe Kadı" romanından yola çıkarak ülkücü düşüncenin tarih tezlerini yansıtan bir film yapmayı düşündü ve Yücel Çakmaklı ile anlaştılar. Çalışmalar sürerken 12 Eylül darbesi, süreci yarım bıraktı. Kitabın film örneklerini incelediği ikinci bölümde, bu çalışmalarla birlikte Türk sinemasında ülkücü temsilleri ve ayrıca "Gülün Bittiği Yer", "Kafes" ve "Ankara Yazı" filmlerini çözümlediğini ifade etti.

Özellikle 1980 öncesini işleyen televizyon dizileri ve sinema örneklerinde dönemin bütün şiddet tarihini ülkücülere yükleyen bir yaklaşımın söz konusu olduğunu belirten Küpçü, "Oysa biliyoruz ki, 'devrimci şiddet' diye bir kavram var ve farklı fraksiyonlardaki sol örgütler de bu şiddet tarihinin önemli bir parçası. Ama hem dizi hem sinema filmlerinde gerçeklik çarpıtılarak ya da örtülerek şiddet meselesi sadece ülkücüler üzerinden anlatılıyor. Türk sinemasında tek yanlı bir temsil var. Kanaatim odur ki, 1980 öncesinden sağı solu ile kimse masum çıkamaz." dedi.

Küpçü, televizyon dizilerindeki temsillerden de bahsetti.

Sorunlu temsilin, 1990'ların ortalarındaki "Kaygısızlar" dizisine kadar uzandığını belirtti. Dizide "Kültikin" isimli karikatür bir karakterin olduğunu ve yanındakilerin de algı seviyesi düşük, şiddete meyilli temsiller olduğunu ifade etti. 2000'lerdeki "Çemberimdeki Gül Oya", "Hatırla Sevgili", "Bu Kalp Seni Unutur mu?" gibi yapımlarda bu yaklaşımın devam ettiğini dile getirdi. Tüm bu ve benzeri dizilerde o dönem şiddet içeren olayların sadece ülkücüler üzerinden anlatıldığını, devrimci gençlerin ise hiç silah kullanmamış, adeta 'çiçek çocuklar' gibi resmedildiğini belirtti. Dolayısıyla Türk solunun 1970'lerden epik bir güzelleme çıkarmaya çalıştığını söyledi. Onat Kutlar'ı katleden sol terör örgütünün bile adını anmaktan kaçınılan bir örtme halinin olduğunu ifade etti. Bu kitabıyla Türk sinemasındaki bilinçli örtmeyi deşifre ettiğini belirtti.

Yeşilçam'a da kitabında yer verdiğine işaret eden Küpçü, 1960'lar ve 1970'lerdeki tarihi film furyasında geçmişin kutsanması meselesiyle ülkücü hareketin tarih tezlerinin örtüştüğünü belirtti. Örneğin, bu filmleri çeken en önemli isimlerden Natuk Baytan'ın lisedeyken hocasının Nihal Atsız olduğunu söyledi. 1977'de Berker İnanoğlu ile Osman Seden'in MHP'ye üye olduğunu ve İnanoğlu'nun 'MHP ve Ülkücü Kuruluşlar' davasından hapse girdiğini dile getirdi. Dönemin en popüler oyuncularından Hüseyin Peyda, Salih Kırmızı, Serdar Gökhan, Yalçın Gülhan ve yönetmen Ümit Utku'nun Türkeş Bey'i makamında ziyaretleri olduğunu aktardı. Ülkücü Gazeteciler Cemiyeti'nin Türkan Şoray'a 'Yılın Sanatçısı' ödülünü verdiğini ve Şoray'ın ödülünü Türkeş Bey'in elinden aldığını ifade etti. Yeşilçam içinde ülkücü harekete yakın bir damarın olduğunu, ancak Yeşilçam'ın o dönemki ülkücü hareket yayınlarında tıpkı devrimci sinema, milli sinema çevreleri gibi eleştirilen bir kurum olduğunu, Türk kültürünü yansıtmadığının dile getirildiğini belirtti.