Bingöl'ün Şerafettin Dağları'nda Osmanlı-Rus Savaşı'nın izleri ortaya çıkarıldı.

Abdullah Kuş, çocukluk yıllarında Karlıova'nın Sudurağı köyünde hayvancılık yaparken, köylerinin karşısında bulunan 2 bin 700 rakımlı Şerafettin Dağları'nda Osmanlı-Rus Savaşı'ndan kalma mermi, şarapnel ve at nalı gibi çeşitli malzemeler buldu.

O dönemde topladığı bu malzemelerin değerini bilmediği için bir hurdacıya veren Kuş, yıllar sonra Çanakkale'yi gezerken bir müzede gördüğü savaş malzemeleri sayesinde tarihi farkındalık kazandı.

1993 yılında Sudurağı köyünden Kocaeli'ye göçerek müteahhitlik yapan Kuş, 10 yıl önce yaz aylarında köyüne geri döndüğünde, Şerafettin Dağları'nda toprağa karışan savaş dönemi malzemelerini tekrar toplamaya başladı.

Arazi aracıyla kilometrelerce yol kat ederek Rusların mevzi olarak kullandığı bölgeye ulaşan Kuş, attığı her adımda savaşın izlerine rastladı.

2024 yılında Kuş ve yakınları, söz konusu bölgenin sit alanı ilan edilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığına başvurdu.

Vatandaşların başvurusu üzerine, Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ekipleri tarafından yapılan inceleme sonucunda bölge sit alanı ilan edildi.

Kuş, yıllar içinde topladığı tüfek ve top mermisi, el bombası, şarapnel parçaları ve çeşitli yaşam malzemelerini, köydeki Azizan Şehitlik Anıtı'nın önünde oluşturduğu özel bir bölümde sergilemeye başladı.

Savaş malzemelerinin bulunduğu alanda duraklayan vatandaşlar, Kuş'un gönüllü olarak bakımını üstlendiği Azizan Şehitlik Anıtı'nı ziyaret edip, sergilenen mühimmat hakkında bilgi alıyor.

Bazen torununu ve yakınlarını da savaşın yaşandığı bölgeye götüren Kuş, tarihin izini sürmeye devam ediyor.

Abdullah Kuş, geçmişte topladığı savaş kalıntılarının değerini bilmediğini ve bunları seyyar satıcılara verdiğini söyledi. Bölgenin önemli tarihi olaylara tanıklık ettiğini vurgulayan Kuş, Çanakkale'deki müzeleri gördükten sonra bu malzemelerin gerçek değerini anladığını ifade etti.

Her yaz köyüne gelerek Şerafettin Dağları'nda gezdiğini ve savaş kalıntıları topladığını anlatan Kuş, "Osmanlı-Rus Savaşı'nın ana muharebesi burada yaşandı. Büyüklerimiz, Rusların burada bir yıl kaldığını ve göğüs göğüse çatışmaların olduğunu anlatır. Yaklaşık 10 yıldır her yaz topladığım malzemelerle bir mini müze kurmaya çalıştım. Savaşta çok fazla şehit verildiği için devletimiz burada bir anıt yaptı. Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Karadeniz'i bağlayan yol üzerinde bulunan bu Şehitler Anıtı'na topladığım malzemelerle bir müze oluşturmak istedim. Amacım, insanların bu vatanın kıymetini bilmesi ve bize hangi şartlarda bırakıldığını, hangi bedellerin ödendiğini anlaması." dedi.

Bölgede birçok şehit mezarının da bulunduğunu belirten Kuş, mini müzede asker düğmesi, miğfer, sandık anahtarı, mermi, kasatura ve tüfek gibi malzemelerin sergilendiğini ifade etti.

Abdullah Kuş'un 13 yaşındaki torunu Muhammed Mervan Kuş, dedesi sayesinde tarihi bilgiler edindiğini söyleyerek, "Tarihi dedemle öğreniyorum. Osmanlı ve Rus askerleri burada savaşmış. Onların kalıntılarını bulup müzemizde sergiliyoruz. Bu çok güzel bir duygu." diye konuştu.

Yörede yaşayan Ömer Genç, Abdullah Kuş sayesinde bölgenin tarihini araştırmaya başladığını belirtti.

Genç, "Kültür ve Turizm Bakanlığına başvurduk ve olumlu cevap aldık. Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne yönlendirildik. Yapılan keşif sonucunda 2024 yılında burası sit alanı ilan edildi. Bu durum, tarihi araştırmaların önünü açar." dedi.

Yozgatlı Osman Özdemir de Erzurum'dan Mardin'e giderken Azizan Şehitlik Anıtı'nda mola verdiğini ve gördüklerinden çok etkilendiğini anlattı.

Bingöl Üniversitesi'nden Doç. Dr. Nebi Butasım, Rus birliklerinin 1916-1917 yıllarında Karlıova'dan Azizan bölgesi, Şerafettin Dağları ve Şeref Geçidi'ne kadar ilerlemeye çalıştığını belirtti.

Butasım, bu süreçte Rusların Azizan bölgesinde güçlü bir direnişle karşılaştığını ve çok büyük çatışmalar yaşandığını söyledi.

Butasım, Rus birliklerinin Elmalı köyü ile Şerafettin Dağları çevresinde yoğunlaştığını ifade ederek, "Şerafettin Dağları'nın kuzeydoğu kısımlarında halen görülebilen tabyalar, o dönemin savunma hatlarının izlerini taşıyor. Yaptığımız araştırmalarda Solhan'dan Karlıova'ya uzanan güzergahta siperler ve savunma hatları ortaya çıkıyor. Bölgede top mermileri, mermi parçaları ve birçok savaş malzemesi hala yüzeyde duruyor. 2019'dan bu yana yaptığımız incelemelerde mermi çekirdekleri, boş kovanlar, top gülleleri gibi birçok savaş malzemesinin varlığını tespit ettik. Şu anda Azizan Şehitliği'nde Abdullah Kuş tarafından toplanan birçok parça sergileniyor. Eğer detaylı bir arkeolojik yüzey araştırması yapılırsa, daha fazla tarihi bilgiye ulaşmak mümkün olacaktır." dedi.