Araştırmacı Yazar Aleyna Malkoç, İskendername Geleneğini ve Eski Türkçe Çalışmalarını Açıkladı

Araştırmacı yazar Aleyna Malkoç, Çağatay Türkçesiyle yazılmış tek mensur İskendername'yi, İskendername geleneğini ve eski Türkçe alanındaki araştırmalarını detaylandırdı.

Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olan Aleyna Malkoç, Kazakistan'daki Ahmet Yesevi Üniversitesi'nde konuk Türkoloji öğrencisi olarak bulunduğunu ve bu süreçlerde Türk dünyasına ve Türk diline dair bakış açısının genişlediğini dile getirdi.

Malkoç, İstanbul Üniversitesi'nde eski Türk dili alanında doktora eğitimine devam ettiğini belirterek, "Türkçemizle ve Türk dünyasıyla iç içe bir hayat ve kariyer yolculuğu sürdürmeye çalışıyorum" şeklinde konuştu.

Malkoç, İskendername'nin Arap, Fars ve Türk edebiyatında yer alan bir tür olduğunu açıkladı. Malkoç, İskendername'nin Klasik edebiyatımızda Büyük İskender'in efsanevi, olağanüstü hayat hikayesini, aşklarını, fetihlerini ve kahramanlıklarını anlatan, günümüz dünyasının deyimiyle bir roman türü olduğunu ifade etti. Eski klasik Türk edebiyatı geleneğinde nazım şeklinde yazıldığını, Osmanlı dönemi edebiyatında Ahmedi'nin İskendernamesi gibi muhteşem örneklerin bulunduğunu, Azerbaycan sahasında ise Nizami-i Gencevi'nin İskendernamesi'nin çok meşhur ve güçlü metinler olduğunu belirtti. Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış mensur İskendername metninin özelliğinin ise Çağatay Türkçesi'nde ve düz yazı olarak kaleme alınmış olması olduğunu söyledi.

Malkoç, Klasik Türk edebiyatında sağlık ve din gibi konuların bile şiir formunda yazıldığını, şiirin kolay ezberlenebilen bir tür olması nedeniyle bilgilerin hafızalara kazınması için bu yöntemin tercih edildiğini vurguladı.

Aleyna Malkoç, kendi araştırmasının 19. yüzyıla ait bir İskendername olduğunu ve halkın daha kolay anlaması amacıyla düz yazı formunda yazıldığını belirtti. "Halen Anadolu köylerinde gördüğümüz bir gelenek vardır. Bu aslında Türk dünyasının ortak kültürünü de gösteren bir durumdur. Hz. Ali ve Hz. Hamza hikayeleri anlatılır, Cenknameler okunur. Bunlar halkın eğlence, okuma ve öğrenme ihtiyacını karşılamak için yapılan faaliyetlerdir" dedi.

Klasik Türk edebiyatındaki eserlerin belirgin kalıplara sahip olduğunu aktaran Malkoç, "Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış mensur İskendername'nin de diğer İskendernamelerle karşılaştırıldığında büyük ölçüde benzeştiğini görüyoruz. İskender'in maceraları aşağı yukarı örtüşüyor. Bu İskendername'nin en güzel özelliği, baştan sona eksiksiz, güzel bir anlatı sunmasıdır. İskender'in doğumundan ölümüne kadar çok maceralı hayat hikayesini, fetihlerini, devler ülkesine gidişini, cinlerle savaşmasını, çeşitli kadınların ona aşık olmasını keyifli bir şekilde okuyabiliyoruz" açıklamasını yaptı.

Malkoç, eseri İsveç'teki Lund Üniversitesi Kütüphanesi'nde bulunan Gunnar Jarring Koleksiyonu'nda keşfettiğini belirtti. "Bu metni askeri anlatılara duyduğum ilgi sebebiyle seçtim. Bu metin Orta Asya Nestalik'i denilen bir hatla yazılmış ve fiziksel özellikleri çok temiz bir metin. Bu sebeple bu el yazmasını çalışmak benim için bir tercih konusu oldu" şeklinde konuştu. Ziya Gökalp'in "Türklüğün bir dili var, yalnız bir dili var" şiirine atıfta bulunarak, bunun ortak dilin ve ortak kültürün yansıması olduğunu, sadece bu İskendername metninin değil, tüm Türk dünyasının her köşesindeki el yazmalarının kültürel hazineler niteliğinde olduğunu ifade etti. Bu hazinelerde Türkçenin geçmiş dönemdeki izlerine, söz varlığına ve o dönemin toplum yapısına dair bilgilere ulaşılabildiğini, bunların Türkoloji disiplini içinde çok önemli bir kaynak teşkil ettiğini belirtti. "El yazmalarımızı günümüz Türkçesine kazandırarak Türk milletine ve Türk diline faydalı olmayı umut ediyorum" diyerek sözlerini tamamladı.

Aleyna Malkoç'un "Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendername" adlı eseri, Post Yayınevi tarafından yayımlandı.