İstanbul'da Büyük Güç Rekabeti ve Orta Doğu Forumu Gerçekleştirildi

Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampüs'te düzenlenen forumun ikinci günü, 'Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da Büyük Güçler Arasındaki Rekabet: Bölgesel Çıkarlar ve Stratejik İttifaklar' başlıklı oturumla başladı.

Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Üyesi ve Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Akif Kireççi, yaptığı konuşmada, İkinci Dünya Savaşı'nın Yahudilerin İsrail'e göçünü yoğunlaştırdığını ve komşularını istikrarsızlaştıran İsrail'in varlığının temel sorun olduğunu belirtti.

Kireççi, İsrail'in devam eden bir proje olduğunu ifade ederek, Başbakan Netanyahu yönetimindeki İsrail devletinin nihai hedefinin Orta Doğu'da Talmud bir devlet kurmak olduğunu söyledi. Kireççi, İsrail'in bu amaçla sadece kendi kaynaklarından değil, ABD ve Güney Avrupa ülkeleri gibi dış kaynaklardan da finansal destek aldığını ve büyük bir medya ile siyasi destek mekanizmasına sahip olduğunu ekledi.

Kireççi, ABD, İngiltere ve Almanya'nın İsrail'e silah tedarik ettiğinin bilindiğini ve Netanyahu hükümetinin daha büyük bir İsrail'i hedeflediğini dile getirdi.

Bu ülkeler için Orta Doğu'da koruyucu bir ülke bulunmadığını, bunun eskiden Osmanlı Devleti'nin rolü olduğunu belirten Kireççi, Türkiye'nin Cumhuriyet'in kurulmasının ardından bölgeyle uzun süre bağını kestiğini ve sonrasında Orta Doğu ile etkileşime geçip tekrar geri çekilmesinin bir örüntü haline geldiğini kaydetti. Bölgedeki koşulların Türkiye'yi kendi güvenliğine katkı sağlayacak yollar aramaya zorladığını vurgulayan Kireççi, Türkiye'nin savunma politikalarına, güvenliğine ve ordunun modernizasyonuna yatırım yaptığını ifade etti. Ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın son iki günde bölgesel ve küresel en az 12 liderle barış sağlamak amacıyla görüştüğünü ve Türkiye'nin bölgede barış ve istikrarın sağlanmasını hedeflediğini sözlerine ekledi.

Forumun 'Parçalanmadan İşbirliğine mi? Bölgesel Girişimler ve Orta Doğu'da Küresel Stratejiler' başlıklı oturumunda, Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Üyesi ve SETA Dış Politika Araştırmaları Direktörü Prof. Dr. Murat Yeşiltaş bir konuşma yaptı.

Yeşiltaş, uluslararası sistemde düzgün işleyen uluslararası kurumların eksik olduğunu, Birleşmiş Milletler'in işlevsiz kaldığını ve diğer uluslararası örgütlerin de sorunlara sürdürülebilir ve kapsamlı çözümler getirme konusunda yetersiz olduğunu belirtti.

Orta Doğu'daki normatif algı konusunda bir uzlaşının olmadığını belirten Yeşiltaş, bunun önemli sorunlardan biri olduğunu ifade etti. Yeşiltaş, birçok ülkenin bölgesel düzenin normatif yönünü iyileştirme konusunda çeşitli önceliklere sahip olmasına rağmen, bölgesel örgütlerin geliştirilmesi ve ayarlanması konusunda ne tür normlara sahip olunması gerektiği yönünde bir fikir birliğinin bulunmadığını dile getirdi.

Yeşiltaş, Orta Doğu'da bölgesel düzenlerin çöküşünün veya bölgeselleşme çabalarının başarısızlığının bir diğer sebebinin saldırgan davranış biçimleri olduğuna dikkat çekti.

Özellikle İsrail'in saldırgan askeri doktrininin, askeri politikalarının ve güvenlik stratejilerinin, Orta Doğu'daki düzenin doğasını ciddi şekilde zayıflattığını ve nihayetinde bölgeselleşmeyi baltaladığını kaydeden Yeşiltaş, son 20 yıla bakıldığında Türkiye'nin Orta Doğu'ya yönelik dış politikasında büyük bir değişim yaşandığını gözlemlediğini söyledi. Türkiye'nin stratejik aklının ve karar vericilerinin Orta Doğu üzerine yeni bir imaj inşa ettiğini belirten Yeşiltaş, İsrail ile İran arasında yaşanan bu askeri gerilimden sonra nasıl bir bölgenin ortaya çıkacağının henüz bilinmediğini ancak Türkiye'nin jeopolitik çıkarlarının ve stratejik önceliklerinin bu gelişmelere göre değişeceğini ve dönüşeceğini ifade etti.

Boğaziçi Üniversitesi'nin ev sahipliğinde, PLUS Institute, Al Jazeera Araştırma Merkezi, Şanghay Üniversitesi ve Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) gibi düşünce kuruluşlarının işbirliğiyle gerçekleştirilen forumda, bölgedeki büyük güç rekabeti ve yeni ticaret ağlarının şekillenişi masaya yatırıldı.

Orta Doğu'da yükselen jeopolitik gerilimlerin ve ekonomik ittifakların yeni küresel düzenin seyrini nasıl etkilediğinin farklı perspektiflerle ele alındığı forumda, Kuşak ve Yol Girişimi (BRI), Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru (INSTC) ve Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) gibi alternatif ticaret yolları, enerji güzergahları, norm dönüşümleri ve bölgesel işbirlikleri gibi başlıklar çok sayıda akademisyen ve uzman tarafından tartışıldı.

İki gün süren forumda, 'Büyük Güçler Rekabeti ve Emperyal Miraslar: Orta Doğu'nun Konumu Tartışması', 'Ticaret Rotaları (BRI, INSTC ve IMEC), Tedarik Zincirleri ve Stratejik Rekabet: Küresel Ticarette Hindistan, Rusya ve Çin', 'Avrupa Dönüm Noktasında: ABD Hegemonyası Altında Stratejik Özerklik mi Batı İttifakını Güçlendirmek mi?', 'Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da Büyük Güçler Arasındaki Rekabet: Bölgesel Çıkarlar ve Stratejik İttifaklar', 'Parçalanmadan İşbirliğine mi? Bölgesel Girişimler ve Orta Doğu'da Küresel Stratejiler' ve 'Dünya Nereye Doğru Gidiyor: Uluslararası Arenada Değişen Krizler, Normlar ve Hiyerarşiler' başlıklı oturumlar düzenlendi.

Forum kapsamında, 'Stratejik Dönüm Noktaları: Orta Doğu ve Oluşan Yeni Dünya Düzeni' başlıklı bir yuvarlak masa toplantısı yapıldı.

Foruma Avusturya, Almanya, Çin, Rusya, İran, Katar, İngiltere ve Fransa'dan çok sayıda akademisyen, strateji uzmanı ve araştırmacı katıldı.