Trump, Fed'i baskı altına almaya çalışıyor

Uzun süredir Fed ve Başkanı Jerome Powell'ı faiz oranlarını yeterince hızlı düşürmedikleri gerekçesiyle eleştiren Trump, merkez bankasıyla arasındaki gerilimi tırmandırdı.

Trump'ın Fed ile yaşadığı bu gerilim, bankanın bağımsızlığına dair endişeleri artırırken, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alma girişimi, Trump'ın merkez bankası ve faiz kararları üzerinde kontrol kurma arayışındaki en dikkat çekici adımı olarak öne çıkıyor.

Bir ABD Başkanının Fed Yönetim Kurulu üyesini görevden alma yetkisine ilişkin tartışmalar hararetlenirken, Trump'ın yedi üyeli Fed Yönetim Kurulu'nda kendisine yakın isimlerin sayısını artırarak kararları etkileme çabası içinde olduğu ifade ediliyor.

Nitekim Trump'ın Cook'u görevden almaya çalışmasının ardından yaptığı 'Çok kısa süre içinde çoğunluğu elde edeceğiz.' açıklaması da bu görüşü destekliyor.

Trump'ın Cook'u görevden alma sürecinin başlangıcı, Federal Konut Finansmanı Ajansı (FHFA) Direktörü Bill Pulte'nin, Cook'u 'ipotek dolandırıcılığı' ile suçladığı bir mektubu ABD Adalet Bakanlığı'na göndermesiyle oldu.

Pulte, mektubunda Cook'u, Georgia eyaletindeki Atlanta'da bulunan bir daire ile Michigan eyaletindeki Ann Arbor'da bulunan bir evi aynı anda birincil ikametgahı olarak göstererek ipotek başvurularında sahtecilik yapmakla suçladı.

Pulte, bu yolla Cook'un daha düşük faiz oranları elde ettiğini iddia ettiği mektubu geçtiğimiz hafta sosyal medya hesabından paylaştı.

Trump da Pulte'nin iddialarını içeren haberi kendi sosyal medya hesabından paylaşarak 'Cook hemen istifa etmelidir.' dedi.

Aynı gün bir açıklama yapan Cook ise Pulte'nin kendisi Fed'e katılmadan 4 yıl önce gerçekleşen bir ipotek başvurusu nedeniyle soruşturma başlatılması talebinde bulunduğunu sosyal medyada duyurduğuna dikkat çekerek 'Bir tweet'te sorulan bazı sorular nedeniyle görevimden istifa etmeye niyetim yok.' şeklinde konuştu.

Cook, bir Fed Yönetim Kurulu Üyesi olarak mali geçmişiyle ilgili her türlü soruyu ciddiye aldığını vurgulayarak, bu nedenle meşru soruları yanıtlamak ve gerçekleri ortaya koymak için gerekli bilgileri topladığını belirtti.

Cuma günü basın mensuplarının 'Cook'u görevden alacak mısınız?' sorusuna Trump, 'Yaptığı şey kötüydü. Eğer istifa etmezse onu kovacağım.' cevabını verdi.

Cook'u görevden alma yönünde resmi bir adım atan Trump, Pazartesi günü Cook'a gönderdiği mektupta, Fed yasasının kendisine verdiği yetkilere atıfta bulunarak Cook'u görevden alması için 'haklı neden' olduğunu ifade etti.

Amerikan halkının, politika belirleme ve Fed'i denetleme görevini üstlenen üyelerin dürüstlüğüne tam olarak güvenebilmesi gerektiğini vurgulayan Trump, 'Finansal bir konuda sergilediğiniz aldatıcı ve potansiyel olarak suç teşkil eden davranışınız ışığında, onlar ve ben sizin dürüstlüğünüze bu tür bir güven duymuyoruz. En azından, söz konusu davranış, finansal işlemlerde, finansal düzenleyici olarak yetkinliğinizi ve güvenilirliğinizi sorgulatmaya neden olan türden bir ağır ihmal sergilemektedir.' ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Trump, ABD yasalarını sadakatle uygulamanın görevi olduğunun altını çizerek, 'Bu yasaların sadakatle uygulanmasının, sizin derhal görevden alınmanızı gerektirdiği sonucuna vardım.' değerlendirmesinde bulundu.

Daha önce hiçbir ABD Başkanı bir Fed Yönetim Kurulu üyesini görevden alma girişiminde bulunmamıştı.

Cook ise istifa etmeyeceğini ve 2022'den bu yana olduğu gibi Amerikan ekonomisine yardımcı olmak için görevlerini yerine getirmeye devam edeceğini kaydetti.

Lisa Cook'un avukatı Abbe Lowell de yaptığı açıklamada, Trump'ın Cook'u görevden alma girişiminin hiçbir gerçek veya hukuki dayanağının olmadığını belirtti.

Lowell, bu 'yasa dışı' eylemi sorgulamak için dava açacaklarını belirterek, 'Başkan Trump'ın, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alma yetkisi yok.' dedi.

Uzmanlar, ilgili yasaya göre bir Fed yönetim kurulu üyesinin görevden alınabilmesi için 'görevi kötüye kullanma' veya 'ihmal' gibi haklı bir nedenin olması gerektiğini, ancak Cook'un Fed'deki görevine başlamadan önce yaptığı işlemlerden kaynaklanan kanıtlanmamış iddiaların bu tanıma uymadığını belirtiyor.

Bazı Demokrat Kongre üyeleri, bu durumu 'ekonomik sorunlar için Cook'u günah keçisi ilan eden otoriter bir iktidar gasbı' olarak eleştirirken, hükümet kurumlarının siyasi rakiplere karşı bir silah olarak kullanıldığını savundu.

ABD ekonomisini canlandırmak ve ulusal borcun faiz maliyetini düşürmek amacıyla göreve geldiği andan itibaren faizlerin indirilmesini savunan Trump, her fırsatta Fed Başkanı Powell'ı faiz indirimlerinde geç kalmakla eleştirerek bankaya faizleri düşürmesi için çağrıda bulundu.

Trump'ın sert eleştirilerine rağmen Fed Başkanı Powell ise yeni yönetimin tarife politikalarıyla artan enflasyon risklerine dikkat çekerek temkinli duruşunu sürdürdü.

Powell'ın Mayıs 2026'da dolacak görev süresi bitmeden görevden alınıp alınmayacağı tartışmaları da gündeme gelirken, Trump bu spekülasyonları sonlandırarak Powell'ı süresi dolmadan görevden almayacağını açıkladı.

Trump, Powell'ın yerine faiz oranlarını düşürecek birini getirmek istediğini belirtirken, Fed başkanlığı için olası aday isimleri de konuşulmaya başlandı.

Powell'ın görevden alınma tartışmalarının yoğunlaştığı bir dönemde, Fed'in genel merkez binasının yenileme projesi ve projenin maliyetiyle ilgili yanlış beyanda bulunduğu iddiaları Powell'ın görevden alınabilmesi için öne sürülebilecek gerekçeler arasında gösterildi.

Bu iddiaların ardından Trump'ın geçtiğimiz ay projeyi yerinde incelemesi, yaklaşık 20 yıl sonra bir ABD Başkanının Fed'i ilk ziyareti olarak kayıtlara geçti.

Fed Yönetim Kurulu üyeleri, 14 yıllık görev süresi için atanırken, ilgili yasalar gereği haklı bir neden olmadan görevlerinden alınamıyor.

Yedi kişilik Yönetim Kurulu; bir başkan, iki başkan yardımcısı ve dört üyeden oluşuyor. Kurula Powell başkanlık ediyor.

Trump'ın aday gösterdiği Michelle Bowman, Fed'de denetimden sorumlu başkan yardımcısı olarak görev yapıyor. Eski Başkan Joe Biden döneminde atanan Philip Jefferson da başkan yardımcılığı görevini yürütüyor.

Cook'un yanı sıra Michael Barr ve Christopher Waller'ın üye olduğu Fed Yönetim Kurulunda, Adriana Kugler'in Ağustos ayı başında istifa etmesi nedeniyle bir açık pozisyon bulunuyor.

Trump'ın ilk döneminde atadığı Michelle Bowman ve Christopher Waller, geçtiğimiz ay Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısında, faiz oranlarının sabit tutulması kararına karşı oy kullanarak politika faizinin 25 baz puan düşürülmesinden yana olmuştu.

Kugler'in görevinden ayrılması da Trump'a banka yönetiminde boşalan koltuğa istediği ismi aday gösterme fırsatı sundu.

Trump, Kugler'in Fed Başkanı Powell ile faiz oranları konusunda anlaşamadığını öne sürerek, bu pozisyon için Ekonomik Danışmanları Konseyi Başkanı Stephen Miran'ı aday göstermişti. Ancak Miran'ın göreve başlaması için Kongre tarafından onaylanması gerekiyor.

FOMC'de politika faizinin belirlenmesi konusunda bağımsız olarak atanan beş bölgesel Fed başkanıyla birlikte oy kullansalar da Trump'a yakın yönetim kurulu üyelerinin sayısının artması, Trump'ın kararlar üzerinde etkili olabileceği anlamına geliyor.

American Enterprise Institute (AEI) kıdemli uzmanı Steven Kamin, 'ABD Başkanının 'haklı nedenlerle' görevden alma yetkisi var ancak bunun tam olarak ne anlama geldiği açık değil.' dedi.

Haklı nedenin genellikle bir suç işlenmesi veya verilen görevlerin yerine getirilmemesi gibi durumlar olabileceğine işaret eden Kamin, 'Cook'un durumunun bu tanıma uyup uymadığı belirsiz.' şeklinde konuştu.

Kamin, iddia edilen ipotek dolandırıcılığının, Cook'un Fed'e atanmasından önce gerçekleştiğini ve şu anki faaliyetleriyle ilgisi olmadığını, ayrıca Cook'un suç işlediğine dair Trump yönetiminin iddiaları dışında yasal bir hüküm veya resmi bir belge bulunmadığını belirtti.

Bu durumun, Fed'in bağımsızlığına bir darbe daha indirdiğini vurgulayan Kamin, 'Cook görevinde kalsa bile Fed üzerindeki siyasi baskı artar.' ifadesini kullandı.

Kamin, Cook'un görevden alınması ve yerine Trump tarafından başka birinin atanması durumunda da Trump'ı politika kararlarında destekleyebilecek yönetim kurulu üyesi sayısının dörde yükseleceğini söyledi.

Bu üyeleri Bowman, Waller, onaylanması durumunda Miran ve Cook'un yerine gelecek isim olarak sıralayan Kamin, Powell'ın görev süresi dolduğunda da bu sayının beşe yükseleceğini kaydetti.

Kamin, beş yönetim kurulu üyesinin FOMC'de sayıca az kalabileceğini ancak yine de Kurulda 'Trumpçı' çoğunluğun sağlanmasının FOMC'deki banka başkanlarının belirlenmesinde etkili olabileceğini ifade etti.