Faiz İndiriminin Önündeki Engeller

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 19 Haziran 2025 tarihinde gerçekleşen Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısının özetini kamuoyuyla paylaştı. Bu toplantıda TCMB, politika faizini yüzde 46 seviyesinde sabit bırakma kararı aldı. Ayrıca, gecelik vadede borç verme ve borçlanma faiz oranlarında da herhangi bir değişiklik yapılmadı.

Küresel ticaret politikalarındaki belirsizlikler, son zamanlarda bir miktar azalma gösterse de yüksek seviyelerini korumaktadır. Küresel talep görünümündeki zayıflama nedeniyle nisan ayında önemli ölçüde düşen ham petrol fiyatları, son dönemdeki jeopolitik gelişmelerle birlikte tekrar yükselişe geçti, bu da enerji emtia fiyatları üzerindeki yukarı yönlü riskleri artırdı. ABD ve diğer ülkelerin gelecekte uygulayacakları ticaret ve ekonomi politikalarına dair belirsizlikler ile artan jeopolitik riskler, küresel ekonomik aktivitenin seyrini etkileyen başlıca risk faktörleri olarak değerlendirildi.

Tarife artışlarının enflasyon üzerindeki beklenen etkileri ülkeler arasında farklılık gösterebilmekle birlikte, küresel ölçekte enflasyon belirsizliği arttı. Bu bağlamda, merkez bankalarının faiz indirim süreçlerinde temkinli yaklaşımlarını sürdürmeleri beklenmektedir. Gelişmekte olan ülke piyasalarına son dönemde sınırlı portföy girişleri yaşansa da, yüksek seviyesini koruyan küresel belirsizlikler ve jeopolitik gelişmeler, portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü riskleri canlı tutmaya devam etmektedir.

Jeopolitik gelişmeler; enerji fiyatları, risk iştahı, ülke risk primleri ve turizm kanalları aracılığıyla küresel ekonomiyi olumsuz etkilemiştir.

Tüketici fiyatları mayıs ayında yüzde 1,53 oranında yükselirken, yıllık enflasyon 2,45 puan azalarak yüzde 35,41 seviyesine geriledi. B ve C endekslerinin yıllık enflasyonu sırasıyla 2,00 ve 1,75 puan düşüşle yüzde 34,81 ve yüzde 35,37 olarak kaydedildi. Yıllık enflasyona katkılar temel mal grubunda sabit kalırken, diğer gruplarda düşüş yaşandı. Mevsimsel etkilerden arındırıldığında, tüketici fiyatlarının aylık artışı bir önceki aya kıyasla yavaşladı.

Mayıs ayında temel mal grubu enflasyonu üzerinde Türk lirasındaki gelişmelerin etkisi hissedilmeye devam ederken, hizmet enflasyonu zayıfladı. Dayanıklı tüketim mallarında fiyat artışı bir önceki aya kıyasla bir miktar güç kaybetse de, özellikle otomobil kalemi öncülüğünde nispeten yüksek seyretti.

Hizmet enflasyonunda kira alt grubu öne çıkarken, diğer alt gruplar ılımlı bir seyir izledi. Mayıs ayı tüketici fiyat gelişmelerinde gıda grubu fiyat düşüşüyle dikkat çekerken, bu düşüşe işlenmemiş gıda alt grubu öncülük etti. Bu gerilemede, meyve fiyatlarındaki olumsuz görünüme rağmen sebze ve diğer bazı işlenmemiş gıda kalemleri etkili oldu. Öte yandan, şebeke suyu fiyatlarındaki artışın yanı sıra nisan ayında elektrikte mesken tarifelerinde yapılan düzenlemenin gecikmeli etkisiyle enerji fiyatları mayıs ayında yükseldi.

Enflasyonun ana eğilimi mayıs ayında geriledi. Mevsimsellikten arındırılmış aylık artışlar B ve C endekslerinde bir önceki aya kıyasla düşüş kaydetti. Bu dönemde B endeksini oluşturan grupların genelinde fiyat artışlarının zayıfladığı gözlemlendi. Dağılım ve model bazlı ana eğilim göstergeleri de bu dönemde gerilemeye işaret etti.

Mayıs ayı itibarıyla son üç aylık dönemde mevsim etkilerinden arındırılmış ortalama fiyat artışı temel mallarda artarak yüzde 2,02'ye yükselirken, hizmet sektöründe bir önceki aya kıyasla yavaşlayarak yüzde 2,79'a geriledi. Kira hariç hizmetlerde ise bu oran yüzde 2,40'a düştü.

Hizmet sektöründe baskın olan fiyatlama davranışı, önemli bir atalete ve şokların enflasyon üzerindeki etkilerinin uzun bir zamana yayılmasına neden olmaktadır. Bu durumla birlikte, hizmet yıllık enflasyonu mallara göre yüksek seyrini sürdürmektedir. Ancak, yakın dönem fiyat gelişmeleri hizmet sektörü aylık enflasyonunda kademeli bir güç kaybına işaret etmektedir.

Nitekim, mayıs ayında hizmet grubu fiyat artışları temelde kira dışı kalemler öncülüğünde zayıflama gösterdi. Kira enflasyonu, sözleşme yenileme oranındaki mevsimsel düşüşün yanı sıra sözleşmelerdeki artış oranının yavaşlamasıyla mayıs ayında aylık bazda yüzde 3,10'a gerilemekle birlikte yüksek seyrini korudu. Kira dışındaki hizmetlerde aylık enflasyon yavaşlayarak yüzde 1,34 düzeyinde gerçekleşti. Bu dönemde mevsimsel etkilerden arındırıldığında aylık enflasyonun kira, haberleşme, lokanta-otel ve diğer hizmetler gruplarında yavaşladığı, ulaştırma alt grubunda ise bir önceki aya kıyasla yükseldiği görüldü. Haberleşme grubu aylık enflasyonunda son iki aydır gözlenen ılımlı seyir mayıs ayında da devam etti.

Perakende Ödeme Sistemi (PÖS) mikro verileri üzerinden takip edilen öncü göstergeler, haziran ayında aylık kira enflasyonunun nispeten yatay seyredeceğine, yıllık bazda ise yavaşlama eğilimini sürdüreceğine işaret etti. Gerek PÖS mikro verilerinden elde edilen yeni ve yenilenen sözleşmelerde oluşan, gerekse konut değerleme raporları üzerinden takip edilen kira artış oranlarının TÜFE'deki mevcut yıllık kira enflasyonunun altında değerler aldığı ve gerilemeye devam ettiği gözlenmektedir.

Yurt içi üretici enflasyonu mayıs ayında yüzde 2,48 olarak gerçekleşirken, yıllık enflasyon 0,63 puan artarak yüzde 23,13'e yükseldi. Mayıs ayında ana sanayi grupları itibarıyla, fiyat artışı enerji grubunda öne çıkarken, diğer gruplarda yavaşlama yaşandı.

Mayıs ayında uluslararası emtia fiyatları düşüşünü sürdürdü. Alt gruplar bazında bakıldığında, enerji emtia fiyatlarının gerilediği, enerji dışı emtia fiyatlarının ise temel olarak endüstriyel metaller kaynaklı olarak yükseldiği görüldü. Enerji emtia fiyatlarındaki yüzde 2,3 oranındaki gerilemede Brent petrol öne çıktı.

FAO gıda fiyatları endeksi de mayıs ayında bir miktar gerileme gösterdi. Ancak, tarifelerdeki artış ve buna eşlik eden belirsizlik ortamında küresel ekonomide beklenen yavaşlamanın etkisiyle bir süredir düşen emtia fiyatları, haziran ayında enerji grubu öncülüğünde yeniden yükselişe geçti. Mayıs ayında ortalama 64,2 ABD doları seviyesinde olan Brent ham petrol fiyatları, jeopolitik gelişmeler neticesinde haziran ayı ortasında 75 ABD doları civarına yükseldi. Jeopolitik gelişmelerin ve küresel ticarette artan korumacılığın dezenflasyon sürecine olası etkileri yakından takip edilmektedir.

Para politikasındaki kararlı duruş; yurt içi talepte dengelenme, Türk lirasında reel değerlenme ve enflasyon beklentilerinde düzelme aracılığıyla dezenflasyon sürecini güçlendirmektedir. Maliye politikasının artan eşgüdümü de bu sürece önemli katkı sağlayacaktır. Enflasyonda kalıcı düşüş ve fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşu sürdürülecektir.

Bu doğrultuda, politika faizi; enflasyon gerçekleşmeleri, ana eğilimi ve beklentileri göz önünde bulundurularak öngörülen dezenflasyon sürecinin gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirlenecektir. Kurul, politika faizine ilişkin atılacak adımları enflasyon görünümü odaklı, ihtiyatlı ve toplantı bazlı bir yaklaşımla belirleyecektir. Enflasyonda belirgin ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda tüm para politikası araçları etkili bir şekilde kullanılacaktır.

Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde parasal aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecektir. Likidite koşulları yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçları etkili bir şekilde kullanılmaya devam edecektir.

Kurul, politika kararlarını parasal sıkılaştırmanın gecikmeli etkilerini de dikkate alarak, enflasyonun ana eğilimini geriletecek ve enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyecektir. Bu doğrultuda, tüm para politikası araçları kararlılıkla kullanılacaktır. Kurul, kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacaktır.