Avrupa yeni bir krizin eşiğinde!

İran ve İsrail arasındaki çatışmanın maliyetinin Avrupa'ya yansıyacağı öngörülüyor. İsrail'in dünyanın en büyük doğal gaz sahasına yönelik saldırılarını artırması Avrupa'da bir enerji krizine neden olabilir.

14 Haziran'daki saldırının ardından Güney Pars'taki dört üretim biriminden biri çalışmaz hale geldi. İran'ın günlük doğal gaz üretimi 12 milyon metreküp azalarak toplam günlük üretiminin yaklaşık yüzde 4,4'üne denk bir kayıp yaşadı. Metreküp başına ortalama 0,07 dolarlık iç piyasa fiyatıyla hesaplandığında, İran rejimi her gün tahminen 840 bin dolar gelir kaybediyor. Güney Pars, İran ekonomisinin başlıca dayanaklarından biri olarak kabul ediliyor.

İran, ürettiği doğal gazın büyük çoğunluğunu iç tüketimde kullanmaktadır. İhracat oranı yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olup, bu ihracat ağırlıklı olarak uzun vadeli anlaşmalarla Irak ve Türkiye'ye yapılmaktadır. Avrupa'ya doğrudan gaz satışı, hem siyasi engeller hem de altyapı yetersizliği nedeniyle sembolik düzeyde kalmaktadır.

İsrail'in bu stratejik saldırısı, küresel enerji piyasalarını da etkilemiştir. Ham petrol fiyatları sadece birkaç saat içinde yüzde 14 artarak varil başına 73 dolara yükseldi. Bu artış, olası yeni saldırıların üretim altyapısına daha fazla zarar vereceği endişesinden kaynaklanmaktadır. Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasında da risk primleri hızla fiyatlara yansımaya başlamıştır.

Özellikle enerji açısından yetersiz ve ithalata bağımlı bölgeler bu durumdan ağır darbe alabilir. Avrupa, 1970'lerde OPEC'in Batı'nın İsrail'e desteğine karşı petrol üretimini kısıtladığı Yom Kippur krizi benzeri bir sürecin eşiğinde olabilir. O dönemde petrol fiyatları bir yıl içinde varil başına 3 dolardan 12 dolara fırlamış, birçok Batı ülkesi ekonomik durgunluğa sürüklenmişti.

Aradan geçen onca yıla ve "enerji bağımsızlığı" söylemlerine rağmen, Avrupa enerji konusunda hala kırılgan bir konumdadır. Avrupa Birliği'nin enerji ihtiyacının yüzde 58'i ithalatla karşılanmaktadır. Almanya enerjisinin yüzde 66'sını, İtalya yüzde 75'ini, İspanya ise yüzde 68'ini dışardan temin etmektedir. Yalnızca Estonya (yüzde 3) ve İsveç (yüzde 26) gibi birkaç ülke nispeten daha az bağımlıdır.

Bu kırılganlık, euronun konumunu da tehdit etmektedir. Enerji fiyatlarının yükselmesi durumunda sermaye, güvenli liman olarak yine ABD dolarına yönelecektir. ABD, enerji bakımından büyük ölçüde kendi kendine yetebilen bir ekonomi olduğu için daha az etkilenecekken, euro bölgesi artan ithalat maliyetleri ve sermaye çıkışıyla karşı karşıya kalabilir.

Avrupa Birliği ise bu sarsıcı gelişmeler karşısında etkisiz bir durumda bulunmaktadır. İsrail-İran savaşı, tıpkı Ukrayna'daki savaşta olduğu gibi, Brüksel'in küresel çatışmalar karşısında nasıl dışlandığını ve etkisiz kaldığını bir kez daha gözler önüne sermektedir. AB'nin enerjide dışa bağımlılığı, Rusya yaptırımları ve Almanya'nın nükleer enerjiye ilişkin kararlarıyla daha da derinleşmiştir.

Uzmanlara göre, Avrupa'nın bu süreci atlatabilmesi için jeopolitik gerçekliğe uygun, daha esnek ve diplomatik hamlelere dayalı yeni bir enerji stratejisi geliştirmesi zorunludur. Aksi takdirde, kıta yeni bir enerji krizine kapı aralayabilir.